Wat als stress niet alleen een probleem is, maar ook iets vertelt over de manier waarop je leeft? Die gedachte vormt de basis van Betoverd door Eenoog, het nieuwe boek van José Lenders. In het sprookje voor volwassenen verwerkt ze haar eigen ervaringen met ziekte, stress en de zoektocht naar zingeving.
De aanleiding voor het boek ligt in haar dagelijkse werk. Lenders begeleidt al zo'n dertig jaar mensen die naar eigen zeggen onderweg hun passie zijn kwijtgeraakt. Met het door haar ontwikkelde PASSIE protocol probeert ze mensen inzicht te geven in hun gedrag, verlangens en persoonlijke keuzes.
Om dat gedachtegoed voor een breder publiek toegankelijk te maken, koos ze ditmaal niet voor een theoretisch boek, maar voor een sprookje. “Ik dacht: waarom maken we er geen sprookje van? Op die manier kunnen mensen op een andere manier kennismaken met het gedachtegoed”, vertelt Lenders.
In Betoverd door Eenoog, met als ondertitel Een frisse kijk op jezelf, volgen lezers Salsa, Anna-Lise, Myrre en Thymen. De vier kinderen verlaten hun vertrouwde omgeving en gaan op zoek naar hun eigen identiteit. Onderweg ontmoeten ze verschillende figuren, die ieder een andere kijk op het leven hebben.
De reis brengt de nodige moeilijkheden met zich mee. Uiteindelijk komen de kinderen terecht bij Eenoog, die hen nieuwe inzichten meegeeft. Met die ervaringen keren ze terug naar huis, waar ze opnieuw verbinding maken met hun ouders.
Hoewel de hoofdpersonen kinderen zijn, richt het boek zich vooral op volwassenen. Lenders denkt dat het verhaal zowel jongeren als ouderen kan aanspreken. Ze wil daarom ook voorleesmomenten organiseren, onder meer op scholen en in verzorgingstehuizen.
Het onderwerp van het boek komt niet uit de lucht vallen. Op haar 24e werd Lenders ziek. Wat haar precies mankeerde, bleef lange tijd onduidelijk. Ze bezocht verschillende artsen en zocht ook hulp in het alternatieve circuit. “Ik heb stad en land afgezocht. In het medische circuit vonden ze mij een aansteller. In het alternatieve circuit hielp van alles wel, maar nooit genoeg.”
Volgens Lenders duurde het twaalf jaar voordat ze tot een belangrijk persoonlijk inzicht kwam. Ze ontdekte dat ze voortdurend bezig was zichzelf aan te passen aan anderen, uit angst om afgewezen of verlaten te worden. “Ik deed heel erg mijn best om te veranderen. Ik was bang om in de steek gelaten te worden en bang om er niet bij te horen.”
Tijdens die zoektocht waren er naar eigen zeggen meerdere momenten waarop ze dacht dat ze zou overlijden. Uiteindelijk besloot ze zich terug te trekken om zich volledig op zichzelf te richten. Daar stelde ze zichzelf een vraag die haar kijk op het leven veranderde.
Ze begon zich af te vragen hoe haar leven eruit zou zien als ze zichzelf niet langer aanpaste aan de verwachtingen van anderen. Dat inzicht gaf haar naar eigen zeggen het vertrouwen om een andere richting in te slaan. Zes weken later begon ze haar eigen bedrijf.
De ervaringen uit die periode vormen een belangrijk uitgangspunt van het PASSIE protocol. Daarin beschouwt Lenders langdurige stress niet uitsluitend als iets dat moet worden bestreden, maar ook als een mogelijk signaal dat iemand niet leeft op een manier die bij hem of haar past. “Ik geloof dat we stress moeten begrijpen. En als we het begrijpen, dan kunnen we het loslaten.”
Volgens Lenders kan het onderzoeken van stress helpen om duidelijk te krijgen welke behoeften en verlangens onvoldoende aandacht krijgen. Met haar boek wil ze lezers uitnodigen om daar zelf over na te denken.
Ook de totstandkoming van de illustraties wijkt af van die van een doorsnee boek. Lenders deed via sociale media een oproep aan mensen die wilden meewerken. Professionele tekenervaring was daarbij geen vereiste.
Uiteindelijk werkte een groep mensen van ongeveer 20 tot 67 jaar mee. Onder hen bevonden zich deelnemers die eerder het PASSIE protocol hadden gevolgd en bewoners van een asielzoekerscentrum die met Lenders en haar werkwijze hadden kennisgemaakt.
De illustratoren kregen de ruimte om hun eigen ideeën en stijl te gebruiken. Daardoor bestaat het boek uit tekeningen die sterk van elkaar verschillen.
Dat zegt Lenders. Volgens haar was vooral de samenwerking bijzonder. De deelnemers hielpen elkaar en brachten ieder hun eigen ervaringen mee.
Lenders hoopt dat het boek niet alleen gelezen wordt, maar ook gesprekken op gang brengt. Ze ziet mogelijkheden om het sprookje te gebruiken binnen gezinnen, op scholen en in organisaties, bijvoorbeeld tijdens teamtrainingen of ontwikkelgesprekken. Daarmee wil ze het onderwerp zingeving bespreekbaar maken zonder dat mensen zich eerst uitgebreid in haar methode hoeven te verdiepen.
Haar ambitie reikt verder dan het uitbrengen van één boek. Ze hoopt dat meer aandacht voor persoonlijke behoeften en verlangens mensen helpt om anders met zichzelf en anderen om te gaan. “Ik zie zoveel mogelijkheden om mensen gelukkiger en gezonder te maken en liever met elkaar om te laten gaan.”
Met Betoverd door Eenoog wil Lenders daar op een toegankelijke manier een bijdrage aan leveren.
