Voor veel docenten is dat meer dan een taak uit het curriculum. “Los van dat het in mijn werk zit, vind ik het als persoon ontzettend waardevol om in een democratie te leven,” zegt maatschappijdocent Tim Demedts. “We leren kinderen op school om ruzies uit te praten, om verbinding te zoeken. En dan kijk je naar de politiek en zie je soms het tegenovergestelde gebeuren. Dat is pijnlijk.”
Bewustzijn van vrijheid en gelijkwaardigheid
De waarde van democratie wordt volgens de sprekers vaak pas duidelijk wanneer ze onder druk staat. “De vrijheid die we hebben, de gelijkwaardigheid binnen onze samenleving – dat mag nooit vanzelfsprekend worden,” zegt een deelnemer. “We zitten op een kantelpunt. We moeten bewust blijven van wat we dreigen te verliezen.”
Onderzoek
Ook Sander Heijne, journalist van Vrij Nederland, benadrukt dat punt. Zijn redactie onderzocht onlangs de verkiezingsprogramma’s van alle partijen en gaf minpunten voor standpunten die ingaan tegen democratische rechten. “We zijn als Vrij Nederland ooit opgericht als verzetskrant, uit overtuiging dat democratie het waard is om verdedigd te worden. Als partijen voorstellen om rechters buitenspel te zetten of het parlement te omzeilen, dan raken we iets heel fundamenteels kwijt.”
Fake news en desinformatie
Journalist Paul Bots van De Limburger gaf een workshop over fake news. “We hebben daar de laatste jaren veel meer last van dan vroeger,” vertelt hij. “Er circuleren beelden online, zoals een zogenaamd brandende Eiffeltoren, die miljoenen keren gedeeld worden terwijl ze niet echt zijn. Jongeren moeten leren onderscheid te maken tussen feit en fictie. Dat is ook burgerschap.”
Volgens Bots is het een misvatting dat onderwijs indoctrinatie zou zijn. “Er zijn partijen die zeggen dat scholen kinderen beïnvloeden, bijvoorbeeld over klimaat. Maar klimaatverandering is wetenschappelijk aangetoond. Als we dat niet meer mogen onderwijzen, hol je de kern van kennis en vooruitgang uit.”
Burgerschap begint bij respect
Respect
Ook Tweede Kamerlid Geert Gabriëls zelf oud-docent, benadrukt het belang van gesprek en wederzijds respect. “In de klas leer je kinderen omgaan met verschillen. Dat begint al bij de geboorte, in opvoeding en onderwijs. In de Tweede Kamer is dat moeilijker, daar worden verschillen vaak uitvergroot. Maar ook daar geldt: als het gesprek maar met respect wordt gevoerd.”
De aanwezigen zijn het erover eens dat de democratie onder druk staat, maar dat er nog tijd is om het tij te keren. “We zitten aan het begin van een glijdende schaal,” zegt een van de sprekers. “Maar we kunnen nog terug, als we met elkaar die democratische cultuur weten te behouden.”
Of, zoals een docent het verwoordde: “Als wij willen dat onze kinderen later in vrijheid kunnen leven, dan moeten we ze nu leren praten in plaats van vechten. Democratie is hard werken, maar het is het waard.”
