Ruim vijftig jaar lang kon Jan Kraus niet goed lezen en schrijven. Hij hield dat voor anderen verborgen met smoesjes. Inmiddels kan hij het wel en moedigt hij anderen aan om ook hulp te zoeken. „Niet schamen, gewoon ervoor gaan.”
Jan is dit jaar genomineerd als Taalheld. Vijf jaar geleden besloot hij dat hij wilde leren lezen en schrijven. Zijn kleinkinderen vormden daarvoor een belangrijke motivatie. Ook het televisieprogramma Leven zonder letters van Frans Bauer gaf hem het laatste zetje. Via de gemeente kwam hij uiteindelijk bij de bibliotheek terecht.
Altijd een smoes verzinnen
Niet kunnen lezen en schrijven had grote gevolgen voor zijn dagelijks leven. Een boodschappenlijstje lezen, ergens naartoe rijden of een brief begrijpen: steeds liep Jan tegen problemen aan. Om te voorkomen dat anderen ontdekten dat hij moeite had met lezen, verzon hij excuses. Zo zei hij bijvoorbeeld dat hij zijn bril niet bij zich had.
De schaamte vormde jarenlang de grootste drempel. Nu Jan kan lezen, voelt hij zich naar eigen zeggen veel vrijer. Vooral het contact met zijn kleinkinderen betekent veel voor hem. Waar hij vroeger niet met hen kon lezen, kan dat tegenwoordig wel.
Duizenden inwoners hebben moeite met basisvaardigheden
Volgens Monique Bolgaard van het Taalpunt hebben in de gemeente Peel en Maas meer dan 10.000 mensen moeite met basisvaardigheden. Daaronder vallen niet alleen lezen en schrijven, maar ook rekenen en digitale vaardigheden. Iets meer dan de helft van deze groep heeft volgens haar moeite met lezen en schrijven.
Dat kan gevolgen hebben op allerlei terreinen. Mensen kunnen bijvoorbeeld moeite hebben met het vinden van werk, het regelen van hun financiën of het begrijpen van informatie over gezondheid en medicijnen.
Hulp op maat
Het Taalpunt biedt ondersteuning aan zowel Nederlandstaligen als anderstaligen. Voor anderstaligen zijn er onder meer taalcafés om het spreken te oefenen. Mensen die moeite hebben met lezen en schrijven kunnen gekoppeld worden aan een taalmaatje. Daarbij wordt één op één gewerkt en aangesloten bij het niveau en tempo van de deelnemer.
Jan spreekt iedere week af met zijn taalmaatje Annie. Hij hoopt nog steeds beter te worden en heeft inmiddels ook anderen weten te overtuigen om hulp te zoeken. Zijn boodschap aan mensen die in dezelfde situatie zitten is duidelijk: wacht niet zo lang als hij deed. „Ga zoeken, zoek hulp. Je ziet: het kan.”
